|
|
Het klavichord is een snaarinstrument met klavier dat veel
gebruikt werd van de 16e tot de 18e eeuw. Het klavichord
is ontstaan uit het monochord. Het monochord bestond uit een enkele snaar op
een klankbord. Er zaten twee vaste kammen op en meerdere verplaatsbare kammen.
Het monochord werd gebruikt bij muzieklessen.
Bij het klavichord zitten aan de toetsen van het klavier koperen plaatjes. Als
een toets wordt ingedrukt komt raakt het koperen plaatje een paar snaren, die
daardoor gaan trillen. De eerste klavichorden hadden minder snaren dan toetsen.
Elk paar snaren werd door meerdere koperen plaatjes gebruikt. Bij de latere
klavichorden had elke toets zijn eigen paar snaren.
Bij het klavichord wordt de hoogte van de toon niet bepaald door de totale lengte
van de snaar, maar door de plaats waar het koperen plaatje de snaar raakt. Op
dat punt wordt de snaar in twee stukken verdeeld. Het ene deel kan gaan trillen
en voor geluid zorgen, de ander wordt gestopt d.m.v. een demper. Hieronder een
plaatje van een klavichord.
 |
Klavichord |
 |
|
Het klavecimbel was het belangrijkste snaarinstrument met
klavier. De eerste klavecimbels werden in de 16e eeuw gemaakt, maar
daarvoor was men al heel lang aan het experimenteren. In de daaropvolgende 200
jaar was het een geliefd solo-instrument. De klavecimbelspeler (klavecinist)
was bovendien de dirigent van het orkest. Hij dirigeerde het orkest van achter
het klavecimbel. Tevens speelde hij met het orkest mee. Bij het klavecimbel
worden de snaren getokkeld door een kleine pen. De snaren kunnen op het midden
van de pen getokkeld worden, maar ook op de punt. Dan krijg je een ijl geluid,
dat lijkt op het geluid van een luit.
Er bestaan ook instrumenten met een pianoklavier aan de ene kant, en een klavecimbelklavier
aan de andere kant. Elk klavier heeft hierbij zijn eigen snaren. Het is eigenlijk
een piano en een klavecimbel in één instrument. Het claviorganum is een
combinatie van een klavecimbel en een orgel: een klavecimbel met orgelpijpen.
|
Klavecimbel |
| Johann Sebastian Bach - Prelude en Fuga in a |
|
|
Het virginaal en het spinet zijn qua werking hetzelfde als het
klavecimbel. Het verschil zit hem in de grootte, of juist het
gebrek daaraan. Ze zijn namelijk niet zo groot. Het virginaal was vooral geliefd in de
16e en 17e eeuw, het spinet in de 17e en 18e
eeuw. De twee instrumenten verschilden alleen wat betreft de vorm van elkaar. Het virginaal
had een rechthoekige, doosvormige kast en snaren die bijna parallel aan het klavier lopen,
het spinet had een kast met een gebogen zijde en snaren die van het klavier af gaan.
Hieronder links een virginaal, daarnaast een spinet.
|
De uitvinder van de piano is de Italiaan Bartolommeo Cristofori.
Hij was rond het jaar 1700 aan het experimenteren met het klavecimbel. Zijn
doel was een klavierinstrument te krijgen dat meer op de aanraking van de speler
reageerde. Het instrument dat hij kreeg noemde hij "gravicembalo col piano
e forte" (klavecimbel met zacht en hard) oftewel pianoforte oftewel piano.
De klank van de piano was vriendelijker dan dat van een klavecimbel. In de jaren
daarna ontstonden piano's in verschillende vormen: vierkant en in de vorm van
een vleugel. Om ruimte te besparen bij de vleugelpiano's werden deze ook wel
rechtop gebouwd, dus de snaren omhoog i.p.v. horizontaal.
De moderne piano heeft een groot toonbereik. Alleen het toonbereik van het orgel
is nog groter. De snaren zijn niet allemaal hetzelfde.De basnoten hebben één
enkele dikke snaar, de noten in het midden hebben twee iets fijnere snaren,
en de hoogste noten drie nog fijnere snaren. De snaren zijn gemaakt van staal.
Om de bassnaren zit koperdraad om de klank beter te krijgen.
Bij de piano worden de snaren aangeslagen door hamers, i.p.v. getokkeld door
een pen, zoals bij het klavecimbel.
De piano heeft twee pedalen. Het linker pedaal is om het geluid iets zachter
te krijgen. Normaal gesproken worden de snaren in het midden aangeslagen. Als
het pedaal ingedrukt wordt verschuiven de hamers iets naar rechts, zodat ze
de snaren minder raken. Dat geeft een zachtere toon. Het rechterpedaal zorgt
voor een demperwerking. Dempers worden gebruikt om de trillende snaren tot stilstand
te brengen en zo het geluid te stoppen. Dat gebeurt zodra de vinger de toets
loslaat. Door het rechterpedaal in te drukken worden de snaren niet gedempt
als de toets losgelaten wordt, totdat de voet weer wordt opgelicht.
Een moderne vleugel komt in verschillende groottes voor, van de miniatuurvleugel
met een lengte rond de 1.70 meter tot de concert vleugel die tussen de 2.10
en 2.70 meter lang kan zijn. Het belangrijkste voordeel van de vleugel t.o.v.
de piano is wel het open deksel dat voor een beter geluid zorgt. Het geluid
wordt ook nog eens weerkaatst door het vloeroppervlak onder het instrument.
In het begin van de 19e eeuw kwam ook nog de orphica voor: een draagbare
piano. Ze konden op de schoot van de speler worden bespeeld, of op een tafel.
Het was ook mogelijk om het instrument aan een band rond de hals te hangen.
|
Piano |
| Simeon ten Holt - Canto Ostinato |